ภาวะถุงน้ำในรังไข่หลายใบ หรือ PCOS (Polycystic Ovary Syndrome) เป็นความผิดปกติของระบบฮอร์โมนในผู้หญิงที่พบบ่อย ทำให้เกิดความไม่สมดุลของฮอร์โมน ซึ่งส่งผลต่อการทำงานของรังไข่ การตกไข่ และระบบต่าง ๆ ในร่างกาย หากไม่ได้รับการวินิจฉัยและดูแลอย่างเหมาะสม อาจนำไปสู่ปัญหาสุขภาพระยะยาว เช่น ภาวะมีบุตรยาก เบาหวาน และโรคหัวใจและหลอดเลือด
บริการนี้เหมาะสำหรับ:
- ผู้หญิงที่มีอาการที่สงสัยว่าเป็น PCOS เช่น
- ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ มาน้อย มามาก หรือขาดหายไปนาน
- มีขนดกตามตัวและใบหน้า (คล้ายผู้ชาย)
- มีสิวขึ้นมากผิดปกติ หรือสิวอักเสบเรื้อรัง
- ผมร่วง หรือศีรษะล้านแบบผู้ชาย
- น้ำหนักขึ้นง่าย หรือมีภาวะอ้วนลงพุง
- มีภาวะมีบุตรยาก
- มีรอยคล้ำหนาและขรุขระตามข้อพับ (Acanthosis Nigricans)
- ผู้ที่มีประวัติครอบครัวเป็น PCOS
- ผู้ที่ต้องการตรวจคัดกรองเพื่อวินิจฉัยและวางแผนการดูแลสุขภาพ
เกณฑ์การวินิจฉัย PCOS (ตาม Rotterdam Criteria: ต้องเข้าข่าย 2 ใน 3 ข้อ):
- ภาวะไข่ไม่ตกเรื้อรัง (Oligo- or Anovulation): ประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ หรือขาดหายไป
- ภาวะฮอร์โมนเพศชายสูงเกิน (Clinical and/or Biochemical Hyperandrogenism): มีอาการทางคลินิก (เช่น ขนดก สิว ผมร่วง) หรือผลเลือดแสดงระดับฮอร์โมนเพศชายสูง
- มีถุงน้ำจำนวนมากในรังไข่จากการตรวจอัลตราซาวด์ (Polycystic Ovaries on Ultrasound): พบถุงน้ำเล็ก ๆ จำนวนมากในรังไข่ (ไม่น้อยกว่า 12 ถุง/รังไข่ และ/หรือมีปริมาตรรังไข่มากกว่า 10 ลบ.ซม.)
ขั้นตอนการตรวจคัดกรองภาวะ PCOS:
- การซักประวัติอย่างละเอียด:
- แพทย์จะซักถามประวัติประจำเดือนอย่างละเอียด (ความถี่ ระยะเวลา ปริมาณ)
- ซักถามเกี่ยวกับอาการอื่น ๆ ที่สงสัย เช่น ขนดก สิว น้ำหนักตัว
- ประวัติโรคประจำตัวในครอบครัว
- ประวัติการใช้ยาหรือฮอร์โมน
- การตรวจร่างกาย:
- แพทย์จะตรวจวัดส่วนสูง น้ำหนัก และคำนวณดัชนีมวลกาย (BMI)
- ตรวจดูอาการแสดงทางคลินิกของภาวะฮอร์โมนเพศชายสูง เช่น ขนดก สิว ผมร่วง หรือรอยคล้ำตามผิวหนัง
- ตรวจวัดความดันโลหิต
- การตรวจเลือด (เพื่อประเมินระดับฮอร์โมนและการทำงานของอวัยวะ):
- ระดับฮอร์โมนเพศ: เช่น เทสโทสเตอโรน (Testosterone), DHEA-S (Dehydroepiandrosterone sulfate)
- ระดับฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการตกไข่: เช่น LH (Luteinizing Hormone), FSH (Follicle-Stimulating Hormone)
- ระดับฮอร์โมนโปรแลคติน (Prolactin): เพื่อแยกภาวะอื่น ๆ ที่ทำให้ประจำเดือนผิดปกติ
- ระดับฮอร์โมนไทรอยด์ (TSH, Free T3, Free T4): เพื่อคัดกรองภาวะไทรอยด์ผิดปกติ ซึ่งอาจทำให้มีอาการคล้าย PCOS
- ระดับน้ำตาลในเลือด (FBS) และการตรวจหาภาวะดื้ออินซูลิน (Insulin Resistance): เช่น Glucose tolerance test (OGTT) หรือคำนวณ HOMA-IR เนื่องจากผู้ป่วย PCOS มีความเสี่ยงสูงต่อภาวะดื้ออินซูลินและเบาหวาน
- ระดับไขมันในเลือด (Lipid Profile): เพื่อประเมินความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด
- การตรวจอัลตราซาวด์ทางช่องคลอด (Transvaginal Ultrasound):
- เป็นการตรวจที่สำคัญเพื่อดูขนาดและรูปร่างของรังไข่ รวมถึงจำนวนถุงน้ำเล็ก ๆ ที่อยู่ในรังไข่
- แพทย์จะประเมินว่ามีลักษณะของ “Polycystic Ovaries” ตามเกณฑ์การวินิจฉัยหรือไม่
สิ่งที่คุณควรเตรียมตัวก่อนการตรวจ:
- ข้อมูลประจำเดือน: จดบันทึกวันแรกของประจำเดือนครั้งสุดท้าย และความถี่หรือลักษณะของประจำเดือนในช่วงที่ผ่านมา
- ข้อมูลอาการ: เตรียมข้อมูลเกี่ยวกับอาการต่าง ๆ ที่คุณกังวล (เช่น ขนดก สิว)
- การตรวจเลือดบางรายการ: อาจต้องงดน้ำและอาหารก่อนตรวจเลือดบางตัว ตามคำแนะนำของแพทย์หรือพยาบาล
- แจ้งยาที่ใช้: แจ้งแพทย์เกี่ยวกับยา อาหารเสริม หรือฮอร์โมนที่กำลังรับประทานอยู่
ระยะเวลาการให้บริการ:
การซักประวัติและตรวจร่างกายใช้เวลาประมาณ 15-30 นาที การตรวจอัลตราซาวด์ใช้เวลาประมาณ 15-20 นาที ส่วนผลเลือดจะใช้เวลาในการประมวลผล ขึ้นอยู่กับรายการที่ตรวจ (อาจใช้เวลา 1-3 วัน) หลังจากได้ผลครบถ้วน แพทย์จะนัดหมายเพื่อสรุปผลการวินิจฉัยและวางแผนการรักษาหรือการดูแลสุขภาพที่เหมาะสมต่อไป
